تاریخ انتشار : جمعه ۱۱ آذر ۱۴۰۱ - ۱۹:۲۹
کد خبر : 16545

«چکیست»‌های روس و دو روی سرنوشت

«چکیست»‌های روس و دو روی سرنوشت

روس‌ها معنی این جمله را که «چیزی به نام چکیست(chekist) سابق وجود ندارد» به خوبی می‌فهمند. اصطلاح چکیست از کمیسیون فوق‌العاده روسی دوران بلشویک یعنی عبارات (VChK) با تلفظ (cheka) گرفته شده است؛ کمیسیونی که در سال 1917 به عنوان اولین آژانس امنیتی دولتی دوران شوروی تشکیل شد.   در دهه 1940 پست های اطلاعاتی

روس‌ها معنی این جمله را که «چیزی به نام چکیست(chekist) سابق وجود ندارد» به خوبی می‌فهمند. اصطلاح چکیست از کمیسیون فوق‌العاده روسی دوران بلشویک یعنی عبارات (VChK) با تلفظ (cheka) گرفته شده است؛ کمیسیونی که در سال 1917 به عنوان اولین آژانس امنیتی دولتی دوران شوروی تشکیل شد.

 

در دهه 1940 پست های اطلاعاتی به عنوان روابط مادام العمر بین چکیست ها و دولت شوروی تلقی می شدند و حتی پس از بازنشستگی نیز استمرار داشتند. در نقل‌قولی منتسب به «ژوزف استالین» «چکیست تنها دو راه دارد: ترفیع یا زندان».

 

 

دکتر «کوین ریله» کهنه سربازی که سی سال در نهادهای ضد اطلاعاتی آمریکا خدمت کرده و اکنون در مرکز مطالعات و امنیت دانشگاه «می.سی.سی.پی» تدریس می کند، مدعی است پاسخ به این دوگانه استالینیستی بستگی به این دارد که از چه کسی سئوال شود.

 

ریله نویسنده کتاب «فراریان شوروی: افشاگری افسران اطلاعاتی …» (انتشارات دانشگاه ادینبورگ 2022) این موضوع را در مقاله ای در مجله بین المللی اطلاعات و ضد اطلاعات مورد بحث قرار داده است. او در این مقاله با عنوان «زندگی های پس از کا.گ.ب: آیا چیزی به عنوان چکیست سابق وجود دارد؟» این مفهوم را با ارجاع به سازمان اطلاعاتی روسیه یعنی سرویس اطلاعات روسیه(SVR)، سرویس امنیت فدرال(FSB) و سرویس اطلاعات فدرال (FSO) که همگی ریشه در چکای دوران شوروی دارند بررسی کرده است.

 

به باور نویسنده تاریخچه سازمان های چکیست مملو از افسرانی است که دارای سابقه نظامی هستند؛ افرادی که پس از پایان خدمت ظاهراً بدون الزام به همکاری با سرویس های اطلاعاتی مشاغلی را دریافت کرده اند.

 

با این حال از زمان روی کار آمدن «ولادیمیر پوتین» کرملین محدودیت‌های شدیدی بر فعالیت پس از بازنشستگی پرسنل اطلاعاتی سابق اعمال کرده است. بر مبنای قوانین جدید (از سال 2019) بازنشستگان سازمان های اطلاعاتی به هیچ دلیلی حق ندارند پنج سال بعد از بازنشستگی روسیه را ترک نمایند. دسته دیگری از بازنشستگان اطلاعاتی دوران پوتین وجود دارد که وارد مشاغل تجاری یا سیاسی شده اند. بسیاری از آن‌ها ارتباطات اطلاعاتی خود را حفظ می کنند و به انجام الزامات خدماتی ادامه می دهند در حالی که احساس غرور برای خدمات دولتی خود نشان می دهند. این همکاری البته مزایای سیاسی و اقتصادی در پی دارد.

 

 

طیف مقابل این افراد فراریان سازمان اطلاعات روسیه هستند. بعد از جنگ جهانی دوم حدود 150 نفر از افسران سازمان اطلاعات دوره شوروی به آمریکا گریخته اند. اطلاعات موجود نشان می دهد بسیاری از این افراد شناسایی، بازداشت و اعدام شده اند. ترورهای دولتی برای کشتن فراریان در دوره جنگ سرد بسیار رواج داشت. با این حال پس از سال 1961 در نتیجه فرار خبرساز دو مامور دولت شوروی یعنی «نیکولای خوخلوف» و «بوگدان استاشینسکی» این روند کمی تغییر کرد.  به باور ریله برخورد با «الکساندر لیتویننکو» و «سرگئی اسکریپال» از ترور دولتی روسیه برای مقابله با فراریان روس حکایت دارد.

 

شواهد متعددی از سوء استفاده از عنوان چکیست های سابق برای توجیه سفر یا فرار وجود دارد. به باور ریله در اوایل سال 1946 برخی از سازمان های اطلاعاتی غربی در خصوص لزوم اصالت‌سنجی از مدعیان چکیست های سابق یا همان عوامل فراری از روسیه تاکید کردند. ذیل این هشدارها مقام های اطلاعاتی آمریکا با فراریان دوران جنگ سرد به مانند «آناتولی گولیتسین»، «اولگا فارماکوفسکایا»، «یوری نوسنکو» و دیگران اغلب با بدبینی برخورد می کردند. با این حال این نگرش در سال های اخیر به طول قابل توجهی تغییر کرده است.

ارسال نظر شما
مجموع نظرات : 0 در انتظار بررسی : 0 انتشار یافته : 0
  • نظرات ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط مدیران سایت منتشر خواهد شد.
  • نظراتی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • نظراتی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد منتشر نخواهد شد.

مداد مشکی

نرخ ارز