تحولات ونزوئلا؛ یک آغاز و یک پایان

«دونالد ترامپ» رئیس‌جمهور آمریکا بعد از ماه‌ها زمینه‌سازی برای تغییرات مورد نظرش در ونزوئلا و متهم کردن «نیکلاس مادورو» به نفت‌دزدی و همدستی در تجارت مواد مخدر، بالاخره وی را به همراه همسرش ربود تا در خاک ایالات متحده محاکمه‌اش کند.

ربایش رئیس جمهور ونزوئلا در نخستین ساعات هفته جاری و انتقال وی به قلمرو آمریکا که با تجاوز به خاک ونزوئلا و کشتار نزدیک به ده‌ها نظامی و غیرنظامی همراه شد، هر چند در جغرافیای پیرامونی ایالات متحده مسبوق به سابقه بود و در کنار آن می‌توان به لیست کودتاهای متعدد آمریکایی در حوزه کارائیب و لاتین اشاره کرد، اما به هر حال نخستین روزهای ۲۰۲۶ را پرالتهاب کرد.

تنش‌ها میان کاراکاس و واشنگتن بعد از روی کار آمدن «هوگو چاوز» تشدید شد و عامل اصلی هم ملی کردن صنعت نفت ونزوئلا بود. به همین خاطر آمریکایی‌ها طرف مقابل را به دزدی نفت متهم می‌سازند.

دولت‌های ترامپ و «جو بایدن»، با متهم کردن دولت مادورو به نقض دموکراسی، تحریم‌های اقتصادی گسترده‌ای را علیه صنعت نفت و مقامات عالی‌رتبه ونزوئلا اعمال کردند. این تحریم‌ها دسترسی ونزوئلا به بازار جهانی نفت را مسدود کرد و تولید این کشور را به پایین‌ترین حد تاریخی و زیر یک میلیون بشکه رساند. این سیاست‌ها که هدف آن مجبور کردن مادورو به ترک قدرت بود، بحران انسانی و اقتصادی در ونزوئلا را عمیق‌تر ساخت.

در حالی که ترامپ خود را مالک کنونی نفت ونزوئلا می‌خواند، برخی برآوردها می‌گوید صنایع فرسوده و مستهلک این کشور نیاز به ۱۱۰ میلیارد دلار سرمایه برای رسیدن به مرز تولید ۱.۸ میلیون بشکه تا آستانه ۲۰۳۰ دارد؛ یعنی زمانی که به دلیل وضعیت عرضه و تولید، نفت از دید بسیاری از کارشناسان حوزه انرژی به زحمت بتواند کف ۵۰ دلاری برای هر بشکه را نگه دارد مگر اینکه اتفاق خارق العاده ای بیافتد.

با این حال، برخی می‌گویند مساله فقط صرفه اقتصادی استخراج نفت ونزوئلا نیست بلکه هدف اصلی ترامپ از حمله به ونزوئلا و برکناری مادورو توقف روند دسترسی چین یعنی اصلی‌ترین رقیب آمریکا به نفت ارزان است.

با این تحلیل، گفته می‌شود توقف جریان نفت ایران به چین نیز ممکن است در دستور کار باشد و سپس نوبت به توافق با روسیه یا اجبار «ولادیمیر پوتین» برای پیوستن به این دستورکار نفتی خواهد رسید.

از دید ترامپ، یکی از دلایل اصلی رشد سریع اقتصادی چین، دسترسی به انرژی ارزان قیمت است؛ قدرتی که بشدت در برابر نوسانات انرژی حساس است و به همین دلیل اهدافی مانند توسعه انرژی‌های پاک، گسترش تولید خودروهای برقی، تنوع‌بخشی به مبادی تامین نفت و گاز و … را دنبال می‌کند.

از سوی دیگر و از دید تحلیلگران مسائل راهبردی، این اقدام ترامپ ضربه‌ای عمیق بر وجهه سیاسی و دیپلماتیک ایالات متحده و پایانی بر یک دوره بین‌المللی است که آمریکا خود را واضع قواعد و هنجارهای بین‌المللی و در بسیاری موارد نگهبان حقوق بین‌الملل قلمداد می‌کرد.

روی همین ریل کنونی سیاست خارجی ترامپ، کشورهایی مثل کوبا، مکزیک و کلمبیا هم با تهدیداتی مشابه ونزوئلا موجه شده‌اند.

از دید برخی ناظران، اینکه هر دولتی بتواند رهبران دیگر کشورها را با زدن برچسب‌های مختلف به یک سری اهداف مشروع برای تعدی و تجاوز تبدیل کند، طبیعتا مرزهای جنگ، عملیات نظامی و مخفی درنوردیده و به نوعی مرزهای حقوق بین‌الملل ژله‌ای خواهد شد؛ وضعیتی که حکایتگر سست شدن قواعد بین‌المللی و تسریع در گذار به یک شرایط جدید در عرصه روابط بین‌الملل است.